Vaka: stok analizi

1. Şirketin sorusu ve brif

Kim soruyor? Satın alma müdürü. Depoda yer daralıyor, finans ise stoka bağlanan parayı azaltmak istiyor.

Hangi karar? 2025 ilk çeyrek satın alma planı: hangi ürünlerde sipariş azaltılacak (aşırı stok), hangilerinde artırılacak (stoksuz kalma riski)? Brifin soruları:

1. Stokta ne kadar para bağlı ve yıl içinde nasıl değişti?
2. Stok ne kadar hızlı dönüyor; kategoriler arasında fark var mı?
3. Satışın çoğunu getiren ürünlere mi, yoksa az satan ürünlere mi stok bağlamışız?
4. Hangi ürünler stoksuz kaldı, hangileri hiç hareket etmiyor?

Stok yarı toplanabilir bir değerdir: aylar boyunca toplanmaz. Kapanış değeri ve ortalama bakiye tekniklerini Yarı toplanabilir ölçüler: stok, bakiye, nüfus dersinde gördün; burada onları karar verdiren bir rapora dönüştürüyoruz.

2. Veri ve model

Hazır ölçüler: [Stok Değeri] (son dolu tarihteki değer, LASTNONBLANK), [Stok Adedi] (son görüntüdeki adet).

Veri sınırları:

• Görüntüler yalnızca ay sonunda alınıyor (31.01.2022 – 31.12.2024). Ay içinde stok sıfıra düşüp tekrar dolduysa bunu göremeyiz; “stoksuz ay” sayısı gerçek stoksuz gün sayısının alt sınırıdır.
• Satışlar Haziran 2022’de başlıyor. 2022 devir hızı yapay olarak düşük çıkar; yıllık karşılaştırmada 2023 ve 2024’ü kullan.
• Urunler[Stok] sütunu statiktir ve son görüntüyle aynıdır (311 adet, 163.465 ₺). Tarihli analizde her zaman StokGorunum’u kullan.

3. Analiz adımları

Adım 1: Dönem sonu stok değeri. Hazır [Stok Değeri] ölçüsünü Tarih[Yil] ve Tarih[YilAy] ile kullan.

Bulgu: Yıl sonu stok değeri 2022’de 164.498 ₺, 2023’te 166.057 ₺, 2024’te 163.465 ₺ (311 adet). Satışlar 2024’te %86 büyürken stok neredeyse sabit kaldı: bu iyi haber; aynı stokla daha çok satıyoruz.

Adım 2: Ortalama stok ve stok devir hızı. Devir hızı = satılan malın maliyeti ÷ ortalama stok. Ortalama stok, dönemdeki ay sonu değerlerinin ortalamasıdır:

Ortalama Stok Değeri =
AVERAGEX(VALUES(Tarih[YilAy]), [Stok Değeri])
Stok Devir Hızı =
DIVIDE([Net Maliyet], [Ortalama Stok Değeri])
Stokta Kalma Günü =
VAR Gun = DATEDIFF(MIN(Tarih[Tarih]), MAX(Tarih[Tarih]), DAY) + 1
RETURN DIVIDE(Gun, [Stok Devir Hızı])

Bulgu: 2024’te ortalama stok 180.333 ₺, net maliyet 458.504 ₺: devir hızı 2,54, stokta kalma 144 gün. 2023’te 1,60 ve 228 gündü. Stok yılda iki buçuk kez dönüyor; bir ürün ortalama beş ay depoda bekliyor.

Spor stokun %35’ini tutuyor ama yılda bir kez bile tam dönmüyor. Nedenini ürün düzeyinde arayalım.

Adım 3: Ürün düzeyi: aşırı stok. Aynı ölçüleri Urunler[Urun] ile tabloya koy, stokta kalma gününe göre sırala.

Bulgu:

• Koşu Bandı: 4 adet, 41.564 ₺ stok ve veride hiç satışı yok. Tek başına Spor stokunun %73’ü, toplam stokun %25’i. Devir hızı boş (BLANK) çıkar, çünkü maliyet yok. Boş değer “sorun yok” anlamına gelmez: tabloda en tehlikeli satır bu.
• Gurme Lokum Kutusu: 955 ₺ stok, hiç satış yok.
• Yavaş dönenler (2024): Robot Süpürge (devir 1,14; 320 gün; 14.067 ₺), Kamp Çadırı (1,36; 268 gün), Mont (1,65; 222 gün).

Adım 4: ABC sınıfına göre stok. Ürünleri 2024 net satışına göre sırala: kümülatif payı %70’e kadar A, %90’a kadar B, kalanı C. Hazır [ABC Sınıfı] ölçüsü görselde ürün satırında çalışır (ISINSCOPE); sınıf başına stok toplamı için sorgu yazarız:

EVALUATE
VAR T =
    CALCULATETABLE(
        ADDCOLUMNS(VALUES(Urunler[Urun]), "S", [Net Satış], "Stok", [Stok Değeri]),
        Tarih[Yil] = 2024
    )
VAR Toplam = SUMX(T, [S])
VAR T2 = ADDCOLUMNS(T, "Pay", VAR s = [S] RETURN DIVIDE(SUMX(FILTER(T, [S] >= s), [S]), Toplam))
VAR T3 = ADDCOLUMNS(T2, "Sınıf", IF(ISBLANK([S]), "C", IF([Pay] <= 0.7, "A", IF([Pay] <= 0.9, "B", "C"))))
RETURN
    ADDCOLUMNS(
        DATATABLE("Sınıf", STRING, {{"A"}, {"B"}, {"C"}}),
        "Ürün", VAR K = [Sınıf] RETURN COUNTROWS(FILTER(T3, [Sınıf] = K)),
        "Satış", VAR K = [Sınıf] RETURN SUMX(FILTER(T3, [Sınıf] = K), [S]),
        "Stok", VAR K = [Sınıf] RETURN SUMX(FILTER(T3, [Sınıf] = K), [Stok])
    )

Bulgu: C sınıfı satışın %11’ini getiriyor ama stokun %32’sini tutuyor. Bu fazlalığın büyük kısmı tek ürün: Koşu Bandı (C sınıfında, satışsız).

Adım 5: Stoksuz kalma riski. Ay sonunda adedi 0 olan ürün-ay sayısı:

Stoksuz Ürün-Ay =
SUMX(
    VALUES(Urunler[UrunNo]),
    COUNTROWS(FILTER(VALUES(Tarih[YilAy]), [Stok Adedi] = 0))
)

Bulgu: 36 ayda toplam 17 ürün-ay stoksuz (2022’de 7, 2023’te 7, 2024’te 3). En sık stoksuz kalan Çaydanlık Seti: 4 ay. Bu ürün aynı zamanda en hızlı dönen ürün (2024 devir hızı 7,41; 49 gün). Türk Kahvesi Makinesi, 27" Monitör ve Dambıl Seti 10kg 2’şer ay stoksuz kaldı. 2024’te stoksuz kalanlar: Kürk Mantolu Madonna, Türk Kahvesi Makinesi, Çaydanlık Seti (1’er ay).

4. Rapor sayfası taslağı

5. Bulgu özeti ve öneri

1. Koşu Bandı stokunu erit: 41.564 ₺, toplam stokun %25’i, hiç satış yok. Kampanya, iade ya da başka kanala aktarma; yeni sipariş verme.
2. Spor kategorisinin devir hızı 1,04 (353 gün). Koşu Bandı çıkarıldığında kategoriyi yeniden ölç; Kamp Çadırı ve Robot Süpürge gibi yavaş ürünlerin sipariş miktarını düşür.
3. Hızlı dönenlerde emniyet stoku artır: Çaydanlık Seti 36 ayın 4’ünde ay sonunda stoksuz; devir hızı 7,41. Yeniden sipariş noktasını yükselt.
4. C sınıfı stok payını hedefle: şu an %31,6; satış payı %11,1. Hedef: C stok payını satış payına yaklaştırmak.
5. Görüntüler aylık olduğu için ay içi stoksuzluk görünmüyor. Haftalık ya da günlük stok hareketi verisi istenmeli.