Kullanıcı girdisi ve tür dönüşümü

Kullanıcı ne yazarsa yazar

Anadolu Market'in depo görevlisi stok sayım programına "12" yerine "on iki", "12,5" ya da yanlışlıkla boş bir satır girer. Kasa görevlisi "Onaylıyor musun?" sorusuna "Hayır" yazar ve program bunu "evet" sanar. Kullanıcı girdisi (user input) programın en kirli kapısıdır: her şey metin olarak gelir, hiçbir şeyin doğru biçimde geleceği garanti değildir. İlk program dersinde input() ile tanıştın, değişkenler dersinde int() ve float() gördün. Bu derste ikisini birleştirip sağlam bir girdi katmanı kuracaksın: dönüştür, doğrula, gerekirse tekrar sor.

input() her zaman str döndürür

input(istem) ekrana istem (prompt) metnini yazar, kullanıcının Enter'a basmasını bekler ve yazılanı sondaki satır sonu olmadan bir str olarak döndürür. Kullanıcı 42 yazsa da gelen değer "42" metnidir.

adet = input("Adet: ")          # kullanıcı 3 yazar
fiyat = input("Fiyat: ")        # kullanıcı 20 yazar
print(adet * 2)                 # 33   (metin tekrarı!)
print(adet + fiyat)             # 320  (metin birleştirme!)
print(int(adet) * int(fiyat))   # 60

Bu derste tarayıcıdaki örnekler input() yerine "kullanıcının yazdığı" metni doğrudan bir değişkene koyarak çalışır; alıştırmalarda ise gerçek input() kullanacaksın ve sistem senin yerine yazacak. Doğrulayıcı istemi ve girilen değeri çıktıya ekler: Ad: Ayşe gibi.

girilen_adet = "3"        # input("Adet: ") sonucu gibi düşün
girilen_fiyat = "20"
print(type(girilen_adet).__name__)
print(girilen_adet * 2, girilen_adet + girilen_fiyat)
print(int(girilen_adet) * int(girilen_fiyat))

Dönüşüm fonksiyonları ve tuzakları

int(), float(), bool() ve str() yeni bir değer üretir; orijinal metin değişmez. Hangi metinleri kabul ettiklerini bilmek, ValueError'ı önceden kestirmeni sağlar.

for metin in ["42", " 42 ", "1_000", "4.5", "on iki", ""]:
    try:
        print(repr(metin), "->", int(metin))
    except ValueError as e:
        print(repr(metin), "-> ValueError:", e)

print(bool("False"), bool("0"), bool(""), bool(" "))
print(int(float("4.5")), round(float("4.5")), round(float("5.5")))

Son satırdaki round(4.5) sonucunun 4 çıkması hata değil: Python "bankacı yuvarlaması" yapar (yarımları çift sayıya). Sayılar dersinde bunu ayrıntılı gördün.

Virgüllü ondalık: "12,5" → 12.5

Türkiye'de ondalık ayırıcı virgül, binlik ayırıcı noktadır: 1.234,56. Python ise tam tersini bekler. Kullanıcı ve Excel verisinde bu biçim çok sık gelir. Güvenli dönüşüm sırası: önce binlik noktalarını sil, sonra virgülü noktaya çevir.

def tr_float(metin):
    temiz = metin.strip().replace(" ", "")
    if "," in temiz:                       # Türkçe biçim: 1.234,56
        temiz = temiz.replace(".", "").replace(",", ".")
    return float(temiz)

for m in ["12,5", "1.234,56", " 99 ", "3.75", "1 250,00"]:
    print(repr(m), "->", tr_float(m))

isdigit, isnumeric, isdecimal farkı

Bir metnin sayı olup olmadığını dönüştürmeden önce sormak için üç metot vardır. Hepsi boş metinde, eksi işaretinde, noktada ve boşlukta False döner. Farkları Unicode'daki özel rakamlardadır:

Kural: int() öncesi ön kontrol için en güvenlisi isdecimal()'dır. Ama tablo son satırı gösteriyor ki hiçbiri negatif sayıyı ve boşluklu girdiyi tanımaz. Bu yüzden profesyonel kod "önce sor" yerine "dene ve yakala" (EAFP: easier to ask forgiveness than permission) yaklaşımını tercih eder: try: int(metin) except ValueError: ....

for m in ["123", "²", "½", "-5", " 7"]:
    try:
        sonuc = int(m)
    except ValueError:
        sonuc = "dönüştürülemez"
    print(f"{m!r:6} isdecimal={m.isdecimal()!s:5} isdigit={m.isdigit()!s:5} int: {sonuc}")

Doğrulama döngüsü: doğru girene kadar sor

Kullanıcıya bir kez sorup hatalı girdide programı çökertmek kabul edilemez. Standart kalıp: while True ile sonsuz döngü kur, try içinde dönüştür, aralık gibi iş kurallarını kontrol et, her şey yolundaysa break ile çık. Hata mesajı neyin yanlış olduğunu ve ne beklendiğini söylemeli.

while True:
    metin = input("Adet (1-99): ")
    try:
        adet = int(metin)
    except ValueError:
        print("Lütfen tam sayı gir.")
        continue
    if 1 <= adet <= 99:
        break
    print("1 ile 99 arasında olmalı.")
print("Sepete", adet, "adet eklendi.")

Tarayıcıda aynı mantığı, kullanıcının sırayla yazdığı değerleri bir listeden alarak çalıştırabilirsin:

girdiler = iter(["on iki", "0", "150", "12"])   # kullanıcının sırayla yazdıkları

def sor(istem):
    deger = next(girdiler)
    print(istem + deger)
    return deger

while True:
    metin = sor("Adet (1-99): ")
    try:
        adet = int(metin)
    except ValueError:
        print("Lütfen tam sayı gir.")
        continue
    if 1 <= adet <= 99:
        break
    print("1 ile 99 arasında olmalı.")
print("Sepete", adet, "adet eklendi.")

Bir satırda birden fazla değer

Kullanıcı "1,75 70" ya da "120 85 140" gibi birden fazla değeri tek satıra yazabilir. split() argümansız çağrılınca her türlü boşlukta böler ve fazla boşlukları yok sayar; ardından her parçayı dönüştürürsün.

satir = "  120   85 140 "               # input("Satışlar: ") sonucu gibi
sayilar = [int(p) for p in satir.split()]
print(sayilar, sum(sayilar))

en, boy = map(int, "40x60".split("x"))   # tam iki parça bekler
print(en * boy, "cm²")

try:
    a, b = "1 2 3".split()
except ValueError as e:
    print("Beklenenden fazla değer:", e)

Açma (unpacking) ile a, b = ... yazdığında parça sayısı tutmazsa ValueError alırsın; bu da bir doğrulama fırsatıdır.

Varsayılan değer: Enter'a basılırsa

Komut satırı araçlarında yaygın bir kibarlık: köşeli parantezde varsayılanı gösterip boş bırakılırsa onu kullanmak. or operatörü boş metni yanlış saydığı için tek satırda çözülür.

girilen_sehir = ""          # kullanıcı yalnız Enter'a bastı
girilen_gun = " 30 "
sehir = girilen_sehir.strip() or "İstanbul"
gun = int(girilen_gun.strip() or "7")
print(f"Rapor: {sehir}, {gun} gün")