Canlıya geçiş (go-live) ve sonrası: geçiş planı, duman testi, KPI, geri alma, kapanış

UAT onaylandı. Canlıya geçiş bir düğme değil, sırası önceden yazılmış bir plandır. İş analisti kodu yayına almaz, ama işin canlıda doğru çalıştığını gösteren kanıtı hazırlar.

Geçiş planı (cutover checklist)

Duman testi (smoke test) SQL ile

Duman testi, “ayakta mı, en kritik şey doğru mu?” diye bakan kısa kontroldür. Bütün testlerin yerine geçmez. Yine “hata varsa sayı döner” kalıbı. Aşağıdaki kutunun ilk bölümü canlıya çıkan işi taklit eder ve bilerek hata içerir: filtresi iade siparişlerini de alıyor.

CREATE TABLE ba_kupon AS
SELECT o.order_id, o.customer_id, o.status,
       CASE WHEN ROUND((julianday(delivered_at) - julianday(placed_at)) * 86400) > 3600 THEN 60 ELSE 30 END AS tutar
FROM lk_orders o
WHERE o.status IN ('teslim', 'iade')
  AND o.placed_at >= '2024-12-01' AND o.placed_at < '2025-01-01'
  AND ROUND((julianday(delivered_at) - julianday(placed_at)) * 86400) > 2700;
SELECT 'teslim_disi_kupon' AS test, COUNT(*) AS hata FROM ba_kupon WHERE status <> 'teslim'
UNION ALL
SELECT 'tutar_gecersiz', COUNT(*) FROM ba_kupon WHERE tutar NOT IN (30, 60)
UNION ALL
SELECT 'tekrar_eden', COUNT(*) FROM (SELECT order_id FROM ba_kupon GROUP BY order_id HAVING COUNT(*) > 1) AS x;

teslim_disi_kupon sıfırdan büyük çıkıyor: geçiş durur. Testin neye baktığını da sına: işin kendi filtresiyle aynı koşulu arayan bir test, o filtre bozulmadıkça ne bulabilir? Bu yüzden duman testini önce bilerek bozulmuş bir çıktıda dene; doğru çıktıda hep 0 veren test hiçbir şey kanıtlamaz.

Önce ve sonra

Başarı ölçüsü talep aşamasında yazılmıştı: pilot grupta geç teslim şikâyeti, geçişten sonraki 8 haftada, başlangıç değerine göre %20 azalmalı; geç teslimlerde kurye puanı 3,86'ın altına düşmemeli. Şikâyet sayısı bu uygulamanın verisinde yok, müşteri hizmetlerinden gelir. Kupon da verimizde gerçekten olmadığı için burada yalnız yöntemi gösteriyoruz: canlıya geçişi 1 Aralık 2024 varsayıyoruz.

WITH t AS (
  SELECT order_id, customer_id, restaurant_id, courier_id, status, placed_at,
         ROUND((julianday(delivered_at) - julianday(placed_at)) * 86400) AS sure_sn
  FROM lk_orders
  WHERE placed_at >= '2024-10-01' AND placed_at < '2025-01-01'
)
SELECT strftime('%Y-%m', placed_at) AS ay,
       COUNT(*) AS teslim,
       SUM(CASE WHEN sure_sn > 2700 THEN 1 ELSE 0 END) AS gec,
       SUM(CASE WHEN sure_sn > 3600 THEN 60 WHEN sure_sn > 2700 THEN 30 ELSE 0 END) AS kupon_tutar
FROM t
WHERE status = 'teslim'
GROUP BY strftime('%Y-%m', placed_at)
ORDER BY ay;

Geri alma ölçütleri (rollback criteria)

Geri alma kararı, sorun çıktığında değil, önceden yazılır. Baskı altında “biraz daha bekleyelim” denmesini önler. Eşikleri geçmiş veriye dayandır: Aralık'ta bir günde en çok 49 geç teslim olmuş.

Geri almak yalnız kodu geri çekmek değildir: verilmiş kuponlar ne olacak? Bunu da yaz. Çoğu durumda müşteriye verilen kupon geri alınmaz. Eşikler bu senaryo için önerimizdir; senin projende iş birimi ve finans belirler.

Jira ve Confluence: işin izi

Birçok ekip iş takibi için Jira, doküman için Confluence kullanır. Araç başka olabilir, mantık aynıdır.

“Bitti”nin tanımı (definition of done) yazılı olsun: kod gözden geçirildi, testler geçti, doküman güncellendi. Tutarı değiştiren bir karar yalnız bir toplantıda ya da mesajda kalırsa altı ay sonra kimse nedenini bilemez.

Değişiklik yönetimi (change management)

Yazılım çalışsa da insanlar eski yolu sürdürebilir. Destek çalışanı elle kupon vermeye devam ederse müşteri iki kupon alır. Kime ne değişiyor, kim ne zaman bilgilendirilecek, sorular kime gidecek: bunları tek sayfada topla. Destek ekibine örnek cevaplar hazırla.

Mini BRD

Her şey bir araya geldi. Şablon olarak kullanabileceğin kısa BRD:

BRD'deki sayılar elle yazılmaz, tekrar üretilebilir sorgudan gelir. Aşağıdaki sorgu 1. ve 8. bölümlerin sayılarını verir. Bir yıl sonra biri “bu sayı nereden çıktı?” diye sorduğunda cevabın budur.

WITH t AS (
  SELECT order_id, customer_id, restaurant_id, courier_id, status, placed_at,
         ROUND((julianday(delivered_at) - julianday(placed_at)) * 86400) AS sure_sn
  FROM lk_orders
  WHERE placed_at >= '2024-10-01' AND placed_at < '2025-01-01'
)
SELECT 'teslim' AS olcu, COUNT(*) AS deger FROM t WHERE status = 'teslim'
UNION ALL
SELECT 'gec', COUNT(*) FROM t WHERE status = 'teslim' AND sure_sn > 2700
UNION ALL
SELECT 'ust_sinir_tutar', SUM(CASE WHEN sure_sn > 3600 THEN 60 ELSE 30 END) FROM t WHERE status = 'teslim' AND sure_sn > 2700
UNION ALL
SELECT 'etkilenen_musteri', COUNT(DISTINCT customer_id) FROM t WHERE status = 'teslim' AND sure_sn > 2700;

İşin kapanışı: ilk ay raporu sunulur, açık konular sahiplerine devredilir, doküman son hâliyle bırakılır, “ne öğrendik?” toplantısı yapılır. Sonraki talep büyük ihtimalle bu kuponun başka bir yönüyle gelir. Bitirme projesinde tam olarak bunu yapacaksın.