Harmanlama (collation): büyük/küçük harf ve Türkçe “İ” sorunu

Karşılaştırma ve sıralama kuralları; CI/CS, AI/AS ve Türkçe karakterler.

Bu sayfa dersin okuma sürümüdür. Metin bir kutuyu çalıştırmanı ya da adıma geçmeni söylüyorsa dersi uygulamada aç.

“istanbul” = “İSTANBUL” mu?

Bu sorunun cevabını veritabanının harmanlama (collation) ayarı verir. Collation, metinlerin nasıl karşılaştırılacağını ve sıralanacağını belirler: büyük/küçük harf duyarlı mı, aksanlar (â, ç, ş) dikkate alınıyor mu, hangi dilin alfabe sırası kullanılıyor?

Kısaltma	Anlamı	Örnek
CI / CS	Case Insensitive / Sensitive: büyük/küçük harf duyarsız / duyarlı	CI'da 'ali' = 'ALİ'?
AI / AS	Accent Insensitive / Sensitive: aksan duyarsız / duyarlı	AI'da 'Şahin' = 'Sahin'

SQL türlerine göre

SQL türü	Varsayılan davranış	Türkçe için
SQL Server	Kurulumda seçilir (çoğunlukla CI_AS)	`Turkish_CI_AS`; sorguda `COLLATE Turkish_CI_AS`
PostgreSQL	Büyük/küçük harf duyarlı	ICU collation (`tr-x-icu`), duyarsız arama için `ILIKE` veya `LOWER()`
MySQL	`utf8mb4_0900_ai_ci`: duyarsız	`utf8mb4_turkish_ci`
Oracle	Duyarlı	`NLS_SORT = XTURKISH`, `NLS_COMP = LINGUISTIC`
BigQuery	Duyarlı	`COLLATE(metin, 'und:ci')`

Türkçe “i” sorunu

Türkçede küçük i'nin büyüğü İ, küçük ı'nın büyüğü I'dır. İngilizce kurallarla UPPER('istanbul') “ISTANBUL” olur; Türkçe kuralla “İSTANBUL”. Collation Türkçe değilse “İSTANBUL” ile “ISTANBUL” farklı görülür ve aramalar kayıt kaçırır.

-- SQL Server: sorguda harmanlama belirtmek
SELECT *
FROM customers
WHERE city = N'istanbul' COLLATE Turkish_CI_AS;

-- Türkçe alfabeye göre sıralama (ç, ğ, ı, ö, ş, ü doğru yerde)
SELECT name FROM products ORDER BY name COLLATE Turkish_CI_AS;

-- PostgreSQL: Türkçe ICU harmanlama
SELECT name FROM products ORDER BY name COLLATE "tr-x-icu";

Taşınabilir çözümHarmanlamaya güvenemiyorsan karşılaştırmadan önce iki tarafı da aynı biçime getir: kırp, Türkçe karakterleri sadeleştir (TRANSLATE), büyük harfe çevir. Metin benzerliği dersindeki “anahtar” yöntemi budur.

Indeks uyarısıSütunu UPPER(city) gibi bir fonksiyona sokmak indeks kullanımını engeller. Sık yapılan aramalar için doğru collation'lı sütun veya normalleştirilmiş ek sütun daha iyidir.