Rapor tasarımı: bir vaka çalışması

Bilgi hiyerarşisi: üç soru, üç katman

Genel müdür pazartesi toplantısında rapora 30 saniye bakacak. Bu sürede iki soruya cevap almalı: “Hedefin neresindeyiz?” ve “Sorun nerede?” Tasarımın işi, gözün bu iki cevaba ilk önce gitmesini sağlamaktır.

Görsel ağırlığı üç şey belirler: boyut, konum ve kontrast. Bir sayfada yalnızca bir öğe “en ağır” olmalı. İki büyük grafik yan yana durursa göz ikisi arasında gidip gelir ve hiyerarşi kaybolur. Hızlı test: sayfayı bulanıklaştırılmış hâlde düşün. Hâlâ seçilebilen tek bir blok kalıyorsa hiyerarşi doğrudur.

Izgara sistemi: piksele kadar plan

16:9 tuval 1280 × 720 pikseldir. 12 sütunlu bir ızgara kur: dış kenar boşluğu 24 px, sütun arası 16 px. Bir sütun (1280 − 2 × 24 − 11 × 16) ÷ 12 = 88 px olur.

Dört kart ve üç aralık tam 1.232 px eder: 1280'den iki kenar boşluğu çıkınca kalan genişlik. Görünüm (View) sekmesinde Kılavuz çizgileri (Gridlines) ve Izgaraya yasla (Snap to grid) açılır. Kesin değerler Biçim bölmesinde Genel → Özellikler → Boyut ve Konum alanlarına elle girilir. Ekipte herkes aynı ızgarayı kullansın diye ızgarayı ve başlık şeridini içeren boş bir şablon sayfası hazırla, her yeni sayfayı ondan çoğalt.

Sayfa mimarisi: ne nerede açılır?

Kademeli açıklamanın düğme, panel ve alan parametresi teknikleri Kullanıcı odaklı tasarım dersinde; yer işareti, araç ipucu ve detay sayfasının kurulumu Raporla hikâye anlatmak dersinde. Burada karar kısmına bakıyoruz: bir bilgi hangi mekanizmaya gider?

Tipik bir yönetici raporu: 1 özet sayfası, 2–3 analiz sayfası, 1–2 detay sayfası, 1–2 araç ipucu sayfası. Yardımcı sayfaları gizle ve adlarına önek ver (“İP_Kategori”, “DS_Ürün”). Böylece ekip arkadaşın sayfa listesinde neyin ne olduğunu bir bakışta anlar.

Performans bütçesi

Her veri görseli en az bir sorgu gönderir. Sayfa açılırken bu sorgular paralel çalışır ama sınırsız değildir; ayrıca her görsel ayrıca çizilir. Bu yüzden görsel sayısı bir bütçedir:

• Özet sayfası: en fazla 8–10 veri görseli. Dört ayrı kart yerine birden çok değeri tek görselde gösteren bir kart düşün.
• Ayrıntı tablosu: özet sayfasında nadiren kullanılıyorsa detay sayfasına taşı. En pahalı görsel çoğunlukla çok satırlı tablodur.
• Ölç, tahmin etme: Performans Analizi'nde (Performance Analyzer) her görselin DAX sorgusu ve görsel çizim süresini ayrı ayrı gör. Sorgu yavaşsa sorun DAX'ta ya da modelde; çizim yavaşsa görsel sayısında ya da görsel türündedir.

Durum rengi ve dinamik başlık

Koşullu biçimlendirmede renk kurallarını görselde tek tek tanımlamak yerine rengi bir ölçüye taşı. Kural tek yerde durur; kart, tablo ve madde grafiği aynı eşiği kullanır.

KPI Durum Rengi =
VAR Oran = [Hedef Gerçekleşme %]
RETURN
    SWITCH(
        TRUE(),
        ISBLANK(Oran), "#8A8A8A",
        Oran >= 1, "#1B7F3B",
        Oran >= 0.95, "#B26A00",
        "#B42318"
    )

Biçim bölmesinde renk alanının yanındaki fx düğmesi → Biçim stili: Alan değeri → bu ölçü. 2024'te sonuç turuncu (%97,9), Hediye kırmızı (%83,6).

Kenar durum: yuvarlama. 2023 oranı %99,6. Kart “%0” ondalıkla biçimlenmişse ekranda “%100” yazar ama renk turuncu kalır. Kullanıcı “hedefi tutturmuşuz, neden turuncu?” diye sorar. Ya bir ondalık göster (%99,6) ya da eşiği ekranda görünen yuvarlanmış değere göre kur. Renk tek başına anlam taşımamalı; yanına ▲ ▼ gibi bir simge ya da “Hedefin altında” metni koy. Bu hem renk körlüğü olan kullanıcılar hem de siyah-beyaz çıktı için gereklidir.

Seçim Özeti Başlığı =
VAR Kat =
    IF(
        ISFILTERED(Kategoriler[Kategori]),
        IF(
            HASONEVALUE(Kategoriler[Kategori]),
            SELECTEDVALUE(Kategoriler[Kategori]),
            COUNTROWS(VALUES(Kategoriler[Kategori])) & " kategori"
        ),
        "Tüm kategoriler"
    )
VAR Yil = IF(HASONEVALUE(Tarih[Yil]), FORMAT(SELECTEDVALUE(Tarih[Yil]), "0"), "Tüm yıllar")
RETURN "Net satış · " & Kat & " · " & Yil

Kitap ve Spor seçiliyse başlık “Net satış · 2 kategori · Tüm yıllar” olur. Neden ISFILTERED? Filtre yokken de HASONEVALUE yanlış döner; ISFILTERED “hiç seçim yok” ile “birden çok seçim”i ayırır. Kullanıcı Urunler[Kategori] sütunundan filtrelerse ISFILTERED(Kategoriler[Kategori]) yanlış döner; bu durumda ISCROSSFILTERED kullan.

Erişilebilirlik: ileri kontroller

• Kontrast: Metin ile arka plan arasında en az 4,5:1 kontrast hedefle. Açık gri eksen etiketleri en sık hatadır.
• Sekme sırası: Seçim bölmesindeki Sekme sırası görünümünde, klavyeyle gezen kullanıcı için sırayı bilgi hiyerarşisiyle aynı yap: KPI'lar, ana grafik, ayrıntı. Dekoratif şekilleri sekme sırasından çıkar.
• Alternatif metin: fx ile bir ölçüye bağlanabilir. Böylece ekran okuyucu “Net satış 747.066 ₺, hedefin %97,9'u” gibi güncel bir cümle okur.

Temel ayarlar Mobil düzen, erişilebilirlik dersinde.

Tasarım eleştirisi kontrol listesi

Bir raporu eleştirirken her maddeyi gözlem → etki → öneri biçiminde yaz. Örnek: “İki ana grafik aynı boyutta (gözlem). Göz önce nereye bakacağını bilmiyor (etki). Hedef grafiğini 8 sütuna büyüt, eğilimi 4 sütuna al (öneri).”

1. Ana mesaj 5 saniyede okunuyor mu? Tek bir “en ağır” öğe var mı?
2. Her KPI bir karşılaştırmayla mı geliyor (hedef, geçen yıl)?
3. Öğeler ızgaraya hizalı mı, boşluklar tutarlı mı?
4. Başlıklar bir sonucu söylüyor mu (“Hediye hedefin %16 gerisinde”)?
5. Renk tek bir anlam mı taşıyor, yanında simge ya da metin var mı?
6. Görsel sayısı bütçede mi; Performans Analizi ne diyor?
7. Detay ve araç ipucu yolları keşfedilebilir mi (“Ayrıntı için sağ tıkla → Detaya git” notu)?
8. Sekme sırası, alternatif metin ve kontrast kontrol edildi mi?