Power BI'ın hikâyesi: Excel eklentisinden veri platformuna

Power Pivot, DAX, Power Query ve Power BI Desktop nasıl doğdu; bugün Fabric içinde nerede duruyor.

Bu sayfa dersin okuma sürümüdür. Metin bir kutuyu çalıştırmanı ya da adıma geçmeni söylüyorsa dersi uygulamada aç.

Excel'in içinden doğan bir araç

Power BI tek bir günde ortaya çıkmadı. Bugün kullandığın parçaların çoğu önce Excel eklentisi olarak doğdu, sonra tek bir üründe birleşti. Bu geçmişi bilmek işe yarar: DAX'ın neden Excel formüllerine benzediğini, Power Query'nin neden ayrı bir pencerede açıldığını buradan anlarsın.

2010 · PowerPivot for Excel 2010 çıkar. Milyonlarca satırı belleğe sıkıştıran VertiPaq motoru ve onunla konuşan dil DAX (Data Analysis Expressions) ilk kez kullanıcıların eline geçer.
2012 · SQL Server 2012 ile Analysis Services Tabular modeli gelir. Aynı motor ve aynı DAX, artık kurumsal sunucularda da çalışır. Aynı yıl görselleştirme aracı Power View tanıtılır.
2013 · Veri alma ve temizleme eklentisi Power Query (ilk adı Data Explorer) yayımlanır. Arkasında M adlı bir dil vardır. Yıl içinde “Power BI for Office 365” duyurulur.
2015 · Temmuzda bugünkü Power BI Service ve ücretsiz Power BI Desktop genel kullanıma açılır. Power Query, Power Pivot ve Power View tek bir uygulamada birleşir.
2016–2017 · Aylık güncelleme temposu başlar. Kurumsal ölçek için Premium kapasite ve şirket içinde çalışan Power BI Report Server eklenir.
2019–2020 · Yapay zekâ görselleri (Anahtar etkileyiciler, Ayrıştırma ağacı), veri akışları (dataflows) ve dağıtım işlem hatları gelir.
2023 · Microsoft Fabric duyurulur ve yıl sonunda genel kullanıma açılır. Power BI artık veri mühendisliği, veri ambarı ve gerçek zamanlı analizle aynı platformun bir parçasıdır. “Dataset” kavramının adı anlam modeli (semantic model) olur.
2023–2025 · DAX sorgu görünümü, görsel hesaplamalar, TMDL ile metin tabanlı modeller ve Copilot gibi yeniliklerle araç, geliştiricilere daha da yaklaşır.

Neden bu kadar yaygın?

Excel'den geçiş kolay: Pivot tablo mantığını bilen biri Power BI'da kendini evinde hisseder.
Ücretsiz başlangıç: Desktop ücretsizdir; rapor geliştirmek için lisans gerekmez, paylaşmak için gerekir.
Microsoft ekosistemi: Excel, Teams, SharePoint, Azure ve Fabric ile doğal olarak bağlanır.
Hızlı motor: VertiPaq, verileri sütun sütun sıkıştırır. Birkaç yüz milyon satır bile dizüstü bilgisayarda çalışabilir.

Bu uygulamadaTüm dersler aynı örnek şirketi kullanır: Anadolu Market. Kesit SQL ile aynı şirket ve aynı siparişler; burada Power BI'ın sevdiği yıldız şemaya dönüştürüldü ve hedef, gider, talep gibi tablolarla zenginleştirildi. Ürün stoğu ve web olayları iki uygulamada farklıdır. DAX fonksiyonların tarayıcında, bu veri üzerinde gerçekten çalışır.

Uzmanlaş

Bugün nerede duruyor? (Ekim 2026 özeti)

Tarihçe 2025'te bitmedi. Power BI her ay yeni bir Desktop sürümü çıkarır. Bir işe başladığında ekibin “bunu yeni sürümde yapıyoruz” dediği şeylerin çoğu son iki yılda geldi. Aşağıdaki özet, bu uygulamanın hangi derslerinde nereye bakacağını da gösterir.

1. Fabric: Power BI artık bir platformun parçası

Power BI, Microsoft Fabric'in içindeki iş yüklerinden biridir. Rapor, anlam modeli, lakehouse, veri ambarı ve not defteri aynı çalışma alanında (workspace) yan yana durur. Veriler OneLake adlı ortak depoda tutulur. Direct Lake modu, OneLake'teki tabloları kopyalamadan okur. Kurumlar eskiden “Premium kapasite” alırdı; bugün Fabric kapasitesi (F SKU'ları) alır. Ayrıntılar Microsoft Fabric'e giriş dersinde.

2. Copilot ve yapay zekâya hazır modeller

Copilot rapor sayfasını özetleyebilir, soruya göre görsel önerebilir, DAX yazmana yardım eder. Copilot'un iyi cevap vermesi için modelin temiz olması gerekir. Bunun için Yapay zekâ için verileri hazırla (Prep data for AI) özelliği var: hangi tabloların kullanılacağını seçersin, doğrulanmış cevaplar ve yapay zekâ talimatları eklersin. Eski doğal dil soru görseli kaldırılıyor (Learn: Şubat 2027); onun yerini Copilot alıyor. Copilot ile çalışmak dersinde adım adım göreceksin.

3. Desktop'ta yeni görünümler ve görseller

Yenilik	Ne işe yarar?	Durum (Ekim 2026)
DAX sorgu görünümü	EVALUATE sorgusu yazıp sonucu tablo olarak görürsün; sonuçta sıralama ve filtre yapabilirsin.	Genel kullanımda
TMDL görünümü	Modeli kod olarak okur ve düzenlersin. Artık web'de de var.	Desktop'ta ve web'de
Görsel hesaplamalar	Görselin kendi satırları üzerinde hesap (ör. sıra, kümülatif).	Mayıs 2026'dan beri genel kullanımda
Yeni kart, liste ve düğme dilimleyici	Birden çok değer gösteren kart, görüntülü düğmeler.	Kullanımda
Modern görsel varsayılanları, Tema bölmesi, tarih seçici dilimleyici	Yeni raporlar daha sade bir temayla açılır; tarih dilimleyicisinde takvimden seçim.	Ağustos 2026 güncellemesi
Web'de modelleme	Modeli tarayıcıda düzenlemek; Desktop'u açmadan küçük değişiklikler.	Kullanımda

Güncel kalMart 2026 ve öncesindeki Desktop sürümleri Ekim 2026'dan itibaren OneDrive ve SharePoint'e dosya kaydedemez. Kurulum dersinde anlatılan güncelleme yolunu kullan. Özelliklerin durumu sık değişir; bir karar vermeden önce Microsoft'un aylık güncelleme sayfasına bak.

Eski adlar, yeni adlar

İş yerinde eski belgelere, eski e-postalara rastlarsın. Aynı şeyin iki adını bilmek seni yanlış anlaşılmaktan korur.

Eski belgede gördüğün	Bugünkü karşılığı
Dataset (veri kümesi)	Anlam modeli (semantic model)
Premium kapasite (P SKU)	Fabric kapasitesi (F SKU)
Veri görünümü	Tablo görünümü
Power View	Power BI rapor tuvali
Doğal dil soru görseli	Copilot

Neden önemli?Bir iş görüşmesinde “dataset'i yeniledim” diyen biriyle “anlam modelini yeniledim” diyen aynı işi anlatır. İkisini de anlarsan, sen de güncel adı kullanırsan hem eski hem yeni ekiplerle rahat konuşursun.