Veri bağlantıları: veritabanı, yerel SQL sorgusu, Desktop ile Service

“Veri alma ve bağlantı modları” dersinde İçeri aktarma ile DirectQuery farkını gördük. Bu ders bir bağlantının yaşam döngüsüne bakıyor: Desktop’ta nasıl kurulur, hangi bilgileri saklar ve rapor yayımlandıktan sonra Service’te neden bazen yenilenmez.

Verinin yolculuğu ve üç dil

1. Kaynak: SQL Server, Excel, SharePoint, bir API…
2. Power Query: verinin alınması ve temizlenmesi. Dil: M.
3. Anlam modeli (semantic model): tablolar, ilişkiler, ölçüler. Dil: DAX.
4. Rapor: görseller ölçüleri çağırır.
5. Service (Power BI Service): yayımlanan model zamanlanmış olarak yenilenir, rapor paylaşılır.

Bir veritabanına bağlanmak

Veri al → SQL Server veritabanı penceresi şunları ister:

• Sunucu: sql01.sirket.local ya da bir bulut adresi. Bağlantı noktası gerekiyorsa sunucu adına eklenir.
• Veritabanı (isteğe bağlı): boş bırakırsan gezgin sunucudaki tüm veritabanlarını listeler.
• Veri bağlantısı modu: İçeri aktar ya da DirectQuery.
• Gelişmiş seçenekler (Advanced options): komut zaman aşımı (varsayılan 10 dakika), SQL deyimi, ilişki sütunlarını ekle, tam hiyerarşiyle gezin.

İlk bağlantıda kimlik doğrulama türü sorulur: Windows, Veritabanı (kullanıcı adı ve parola) ya da kuruluş hesabı (Microsoft Entra ID). Kimlik bilgisi .pbix dosyasına yazılmaz; bilgisayarındaki Veri kaynağı ayarları’nda saklanır. Dosyayı bir meslektaşına gönderirsen o da kendi kimliğiyle bağlanır. Bağlantı şifreli değilse Desktop bir uyarı gösterir; mümkünse sunucu tarafında şifrelemeyi açtır.

let
    Kaynak = Sql.Database("sql01.sirket.local", "SatisDB"),
    Satislar = Kaynak{[Schema = "dbo", Item = "Satislar"]}[Data]
in
    Satislar

Gezgin mi, yerel SQL sorgusu mu?

Gezginden (Navigator) tablo seçip Power Query’de filtrelemek ile Gelişmiş seçenekler → SQL deyimi kutusuna hazır bir sorgu yapıştırmak aynı veriyi getirebilir. Fark sonraki adımlarda ortaya çıkar.

Yerel sorgu kullanman gerekiyorsa katlamayı korumanın bir yolu vardır: Value.NativeQuery fonksiyonunu EnableFolding = true seçeneğiyle çağırmak. Bu, SQL Server, PostgreSQL, Snowflake, Google BigQuery gibi bazı bağlayıcılarda desteklenir; sonraki filtre adımı senin sorgunu bir alt sorgu olarak sarar.

let
    Kaynak = Sql.Database("sql01.sirket.local", "SatisDB"),
    Sorgu = Value.NativeQuery(Kaynak,
        "SELECT SiparisNo, Tarih, UrunNo, Tutar FROM dbo.Satislar WHERE Durum <> 'İptal'",
        null, [EnableFolding = true]),
    Son2Yil = Table.SelectRows(Sorgu, each [Tarih] >= #date(2023, 1, 1))
in
    Son2Yil

Parametreli bağlantı

“Power Query ile modele hazırlık” dersindeki parametreleri bağlantı bilgisine uygula: sunucu adını ve veritabanını metin parametresi yap. Geliştirme sırasında test sunucusunu, yayımladıktan sonra üretim sunucusunu kullanırsın; M koduna dokunmazsın.

let
    Kaynak = Sql.Database(SunucuAdi, VeritabaniAdi),
    Satislar = Kaynak{[Schema = "dbo", Item = "Satislar"]}[Data]
in
    Satislar

Service’te parametre değeri anlam modelinin ayarlarından değiştirilebilir; dağıtım işlem hatlarında (deployment pipelines) her aşama için ayrı değer veren kurallar tanımlanır.

Desktop’tan Service’e: neden yenilenmiyor?

Yayımladığında Service’e model, veri ve M kodu gider; kimlik bilgileri gitmez. Zamanlanmış yenilemenin çalışması için Service’in kaynağa ulaşabilmesi ve oturum açabilmesi gerekir:

• Bulut kaynağı (Azure SQL, SharePoint Online): anlam modeli ayarlarında Veri kaynağı kimlik bilgileri’ni gir ya da “Bağlantıları ve ağ geçitlerini yönet” sayfasındaki bir bulut bağlantısını seç.
• Şirket içi kaynak (ofisteki SQL Server, ağ klasöründeki Excel): şirket içi veri ağ geçidi (on-premises data gateway) gerekir. Kimlik bilgilerini ağ geçidi yöneticisi tanımlar; senin hesabın o veri kaynağının kullanıcı listesinde olmalı. Kişisel mod ağ geçidi yalnızca tek kullanıcı içindir.
• Gizlilik düzeyleri: farklı kaynakları birleştiren sorgularda Service de gizlilik düzeylerine (Özel, Kuruluş, Genel) uyar; Desktop’ta çalışan birleştirme Service’te bu yüzden hata verebilir.

Bağlantı hatalarını okumak

Kaynak taşındığında (yeni sunucu, yeni dosya yolu) Dönüştür → Veri kaynağı ayarları → Kaynağı değiştir ile tüm sorgulardaki bağlantı bir kerede güncellenir. Tek bir sorguda ise Kaynak adımındaki sunucu adını Gelişmiş Düzenleyici’de değiştirmen yeter; sonraki adımlar aynı tablo yapısını bulduğu sürece çalışır.

Artımlı yenileme: kısa bir bakış

Milyonlarca satırlık bir olgu tablosunu her gece baştan yüklemek yerine yalnızca son günleri yenilemek mümkündür. Bunun için RangeStart ve RangeEnd adlı iki tarih/saat parametresiyle tabloyu filtreler ve tabloya bir yenileme ilkesi tanımlarsın. Filtrenin kaynağa katlanması şarttır; yerel SQL sorgusu bu yüzden burada risklidir. Ayrıntılar “Kurumsal model” dersinde.

ERP ve kurumsal veri tabanı kaynakları

İş ilanlarında sık geçer. Kısa karar özeti:

Üç kural. ERP’nin canlı işlem tablolarına ağır sorgu atma: mümkünse salt okunur kopya, rapor görünümü ya da ambar kullan. Ham tabloyu değil, ERP ekibinin onayladığı görünümü oku. Fatura ve iade mantığını kendin yeniden kurarken Finans’ın rakamıyla mutabakat yap.