Düzenli ifadeler (regex): metinde kalıp arama ve çıkarma

Neden önemli?

Ilgaz Bank'a gelen EFT açıklamalarından fatura numarasını çıkarmak, Anadolu Market müşteri formundaki telefonun doğru biçimde olduğunu kontrol etmek, log dosyasından hata kodlarını toplamak... Bunların ortak noktası: metin içinde kalıp (pattern) aramak. str.find ve in sabit metin arar; "5 ile başlayan 10 haneli sayı" gibi kalıpları ise düzenli ifadeler (regular expression, regex) bulur. Regex küçük bir dildir; doğru kullanınca 20 satırlık ayrıştırma kodu bir satıra iner, yanlış kullanınca kimsenin okuyamadığı bir satır çıkar. Bu ders ikisi arasındaki çizgiyi öğretir.

Temel sözlük

Dört ana fonksiyon

re.search metnin herhangi bir yerinde ilk eşleşmeyi bulur; re.match yalnızca baştan eşleşir; re.fullmatch tüm metnin kalıba uymasını ister (doğrulama için en doğrusu); re.findall tüm eşleşmeleri liste olarak verir. search/match/fullmatch eşleşme yoksa None döndürür; bu yüzden sonucu önce if ile kontrol edersin.

import re

aciklama = "EFT - Fatura No: FT-2026-00431, tutar 1.250,00 TL"
m = re.search(r"FT-\d{4}-\d{5}", aciklama)
print("search :", m.group() if m else None, "| konum:", m.span())
print("match  :", re.match(r"FT-", aciklama))          # baş 'EFT' olduğu için None
print("match2 :", re.match(r"EFT", aciklama).group())
print("full   :", re.fullmatch(r"\d{10}", "5321234567") is not None)
print("full2  :", re.fullmatch(r"\d{10}", "532123456X") is not None)
print("findall:", re.findall(r"\d+", aciklama))
print("bos    :", re.search(r"\d+", "rakam yok"))      # None

Gruplar: eşleşmenin parçalarını almak

Parantez, eşleşmenin bir bölümünü yakalar (capture). group(1) ilk grubu, groups() hepsini verir. Adlandırılmış gruplar (?P<ad>...) ile kodu okunur yapar; groupdict() doğrudan sözlük döndürür. Yakalamak istemediğin ama gruplaman gereken yerde (?:...) kullan.

import re

satir = "2026-03-15 14:30:07 ERROR odeme-servisi: zaman asimi (kod=504)"
kalip = r"(?P<tarih>\d{4}-\d{2}-\d{2}) (?P<saat>[\d:]+) (?P<seviye>[A-Z]+) (?P<servis>[\w-]+): (?P<mesaj>.*)"
m = re.search(kalip, satir)
print(m.group("seviye"), "-", m.group("servis"))
print(m.groupdict())
print(m.group(1), m.group(3))      # sıra numarasıyla da erişilir

# findall: grup varsa yalnızca grupları döndürür
fiyatlar = "laptop 25.999 TL, mouse 349 TL, çanta 1.200 TL"
print(re.findall(r"(\w+) ([\d.]+) TL", fiyatlar))
# finditer: eşleşme nesneleriyle gez
for e in re.finditer(r"(?P<urun>\w+) (?P<fiyat>[\d.]+) TL", fiyatlar):
    print(e["urun"], "→", e["fiyat"].replace(".", ""))

re.sub: bul ve değiştir

re.sub(kalip, yeni, metin) tüm eşleşmeleri değiştirir. yeni içinde \1 ya da \g<ad> ile grup kullanabilirsin; karmaşık dönüşümlerde yeni yerine fonksiyon verirsin. KVKK gereği kart numarası maskeleme tipik bir örnektir.

import re

mesaj = "Kart 5401 2345 6789 1234 ile 350 TL ödeme; TC 12345678901 doğrulandı."
# Kartın ilk 4 ve son 4'ünü bırak, ortayı maskele
maskeli = re.sub(r"(\d{4}) \d{4} \d{4} (\d{4})", r"\1 **** **** \2", mesaj)
print(maskeli)
# 11 haneli sayıyı tamamen gizle
print(re.sub(r"\b\d{11}\b", "***********", maskeli))
# Tarih biçimi değiştir: 2026-03-15 -> 15.03.2026
print(re.sub(r"(\d{4})-(\d{2})-(\d{2})", r"\3.\2.\1", "Rapor tarihi 2026-03-15"))
# Fonksiyonla değiştirme: fiyatları yüzde 10 artır
print(re.sub(r"\d+", lambda m: str(int(m.group()) * 11 // 10), "mouse 350 TL, çanta 1200 TL"))
# Fazla boşlukları teke indir, kaç tane değişti?
yeni, adet = re.subn(r"\s+", " ", "çok    fazla   boşluk")
print(yeni, "|", adet)

İş kalıpları: telefon, e-posta, IBAN

Kurumsal formlarda en çok karşılaşılan üç doğrulama. Amaç "biçimsel olarak makul mü?" sorusuna cevap vermektir; gerçek doğrulama (IBAN kontrol basamağı, e-posta adresinin var olması) regex'in işi değildir.

import re

TELEFON = re.compile(r"^(?:\+90|0)?\s?5\d{2}\s?\d{3}\s?\d{2}\s?\d{2}$")
EPOSTA = re.compile(r"^[\w.+-]+@[\w-]+(?:\.[\w-]+)+$")
IBAN_TR = re.compile(r"^TR\d{2}\s?(?:\d{4}\s?){5}\d{2}$")   # TR + 24 hane = 26 karakter

for t in ["0532 123 45 67", "+90 532 123 45 67", "5321234567", "0212 123 45 67", "532 12 34"]:
    print(f"{t:>18} →", bool(TELEFON.match(t)))
for e in ["ayse.yilmaz@anadolumarket.com.tr", "ali@firma", "kötü@@adres.com"]:
    print(f"{e:>34} →", bool(EPOSTA.match(e)))
for i in ["TR33 0006 1005 1978 6457 8413 26", "TR330006100519786457841326", "TR12 3456"]:
    print(f"{i:>34} →", bool(IBAN_TR.match(i)))

Tuzaklar

1. Açgözlülük (greedy)

.* olabildiğince çok karakter yutar. <b>x</b> ve <b>y</b> metninde <b>.*</b> tüm satırı alır. Tembel (lazy) sürüm .*? en kısa eşleşmede durur.

2. Nokta ve özel karakterler

. "her karakter" demektir; gerçek nokta için \. yaz. Kullanıcıdan gelen metni kalıba gömeceksen re.escape() ile kaçır.

3. match ile doğrulama

re.match(r"\d{10}", "5321234567abc") eşleşir çünkü yalnızca baştan bakar. Doğrulama için fullmatch ya da ^...$ kullan.

4. Çok satırlı metin ve bayraklar

import re

html = "<b>laptop</b> ve <b>mouse</b>"
print("açgözlü:", re.findall(r"<b>.*</b>", html))
print("tembel :", re.findall(r"<b>.*?</b>", html))

print("nokta  :", re.findall(r"1.5", "1.5 ve 1x5 ve 125"))
print("kaçmış :", re.findall(r"1\.5", "1.5 ve 1x5 ve 125"))
print("escape :", re.escape("fiyat (TL)?"))

log = "INFO baslat\nERROR disk dolu\nerror: yetki yok\nINFO bitti"
print("IGNORECASE:", re.findall(r"^error.*", log, flags=re.IGNORECASE | re.MULTILINE))
print("MULTILINE yok:", re.findall(r"^ERROR.*", log))

# VERBOSE: uzun kalıbı açıklamalı yaz
TUTAR = re.compile(r"""
    (?P<miktar>\d{1,3}(?:\.\d{3})*(?:,\d{2})?)   # 1.250,00 gibi
    \s*(?P<birim>TL|USD|EUR)                      # para birimi
""", re.VERBOSE)
print(TUTAR.search("Toplam: 1.250,00 TL ödendi").groupdict())

import re

metin = "Kulaklık 750 TL, kargo 49 TL, indirim %15, iade -120 TL"
print(re.findall(r"\d+(?= TL)", metin))          # TL'den önceki sayılar
print(re.findall(r"(?<!-)\b\d+(?= TL)", metin))  # eksi işaretli olanlar hariç
print(re.findall(r"(?<=%)\d+", metin))           # yüzde işaretinden sonraki

# Şifre kuralı: en az 8 karakter, 1 rakam, 1 büyük harf (sıra önemsiz)
KURAL = re.compile(r"(?=.*\d)(?=.*[A-ZÇĞİÖŞÜ]).{8,}")
for s in ["anadolu2026", "Anadolu2026", "Kısa1"]:
    print(s, bool(KURAL.fullmatch(s)))

# Binlik ayırıcı: sağdan 3'lü gruplar önüne nokta (karakter tüketmeden)
print(re.sub(r"(?<=\d)(?=(?:\d{3})+(?!\d))", ".", "Toplam 1234567 TL"))

import re

not_metni = "Müşteri bu bu ürünü iade etti etti ama kargo ücreti ödenmedi."
print(re.findall(r"\b(\w+) \1\b", not_metni))
print(re.sub(r"\b(\w+)( \1\b)+", r"\1", not_metni))

# Ayraç tutarlı mı? 15.03.2026 olur, 15.03/2026 olmaz
TARIH = re.compile(r"\d{2}(?P<ayrac>[./-])\d{2}(?P=ayrac)\d{4}")
for t in ["15.03.2026", "15/03/2026", "15.03/2026"]:
    print(t, bool(TARIH.fullmatch(t)))

print(re.findall(r"""(["'])(.*?)\1""", """kod="A-1" ad='Çay' not="yarım'"""))

import re

adres = "Kızılay Mah. ;  Atatürk Blv, No: 12 - Çankaya/Ankara"
print(re.split(r"\s*[;,\-]\s*", adres))
print(re.split(r"\s*([;,\-])\s*", "a ; b,c"))     # yakalayan grup: ayraçlar da gelir
print(re.split(r"\s+", "  çok   boşluk  ", maxsplit=1))

m = re.search(r"(?P<kod>FT-\d{4}-\d{5})", "EFT açıklama: FT-2026-00431 ödendi")
print(m.group("kod"), m.span(), m.start("kod"), m.end())
satir = "TR01;12a0;havale"
hata = re.search(r"[^\d;A-Za-z]|(?<=;)\d*[a-z]\d*(?=;)", satir)
print(satir)
print(" " * hata.start() + "^" * (hata.end() - hata.start()), "hatalı alan")

import re

PARCALAR = [
    ("SAYI",   r"\d+(?:\.\d+)?"),
    ("AD",     r"[^\W\d]\w*"),
    ("OP",     r"[+\-*/()]"),
    ("BOSLUK", r"\s+"),
    ("HATA",   r"."),
]
KALIP = re.compile("|".join(f"(?P<{ad}>{k})" for ad, k in PARCALAR))

def parcala(formul):
    for m in KALIP.finditer(formul):
        tur = m.lastgroup
        if tur == "BOSLUK":
            continue
        if tur == "HATA":
            raise ValueError(f"{m.start()}. konumda beklenmeyen karakter: {m.group()!r}")
        yield tur, m.group()

print(list(parcala("fiyat * 0.9 - 50")))
try:
    list(parcala("fiyat # 2"))
except ValueError as e:
    print(e)