Müşteri hizmetleri ekibi şöyle yazıyor: “Geç teslim edilen siparişlerde müşteriye otomatik telafi kuponu verelim.” Bir yazılımcı bu cümleyle işe başlayamaz. Geç ne demek? Kupon kaç lira? İptal edilen sipariş ne olacak? Bir müşteri ayda kaç kupon alabilir? Bu soruları sorup cevabı herkesin aynı anladığı, test edilebilir bir yazıya çeviren kişi BT iş analistidir (IT business analyst, kısaca BA).
Bu yolda tek bir talebi, bu kupon talebini, baştan sona götüreceksin. Senaryo Lezzet Kurye adlı hayali yemek teslimat platformunun Ekim-Aralık 2024 verisi üzerinde geçer. Çıkan sayılar eğitim verisinden gelir, gerçek bir pazarı anlatmaz.
Talep, çözüm, teslim
| Aşama | İş analisti ne yapar? | Ortaya ne çıkar? |
|---|---|---|
| Talep | Asıl sorunu bulur, paydaşlarla görüşür, sorunu veriyle boyutlandırır, kapsamı çizer. | Talep özeti, kapsam |
| Çözüm | Gereksinimleri ve iş kurallarını yazar, süreci çizer, veri ve API tarafını geliştirme ekibiyle netleştirir. | BRD (business requirements document, iş gereksinimleri dokümanı), kullanıcı hikâyeleri (user story), kabul kriterleri (acceptance criteria) |
| Teslim | Test senaryolarını hazırlar, kullanıcı kabul testini (UAT, user acceptance testing) yürütür, canlıya geçişi izler, sonucu ölçer. | UAT onayı, canlı sonrası rapor |
Benzer unvanlardan farkı
Bu unvanların sınırı şirketten şirkete değişir. Küçük bir ekipte aynı kişi ikisini birden yapabilir. Bir iş ilanını okurken unvana değil görev listesine bak. Aşağıdaki tablo yaygın ayrımı gösterir.
| Rol | Asıl sorusu | Kupon talebinde |
|---|---|---|
| BT iş analisti | Ne yapılmalı ve doğru yapıldığını nasıl anlarız? | Kuralları, kabul kriterlerini ve testleri yazar |
| Veri analisti | Veri ne söylüyor? | Geç teslimin nedenini ve kuponun etkisini derinlemesine analiz eder |
| Ürün sahibi (product owner) | Önce hangisi yapılmalı? | Öncelik verir, backlog'u (iş listesi) yönetir, kabul kararını verir |
| Proje yöneticisi (project manager) | Ne zaman, kaç kişiyle, hangi riskle? | Plan, bütçe ve bağımlılıkları yönetir |
| Sistem analisti | Sistem bunu teknik olarak nasıl yapacak? | Servis, tablo ve entegrasyon tasarımını ayrıntılandırır |
Kim, neyin neresinde: RACI
RACI bir işte kimin ne rolü olduğunu gösteren tablodur: R (Responsible) işi yapan, A (Accountable) sonucun hesabını veren, C (Consulted) görüşü alınan, I (Informed) bilgilendirilen. Her satırda tek bir A olmalı.
| İş | BA | Geliştirici | Test uzmanı | İş birimi |
|---|---|---|---|---|
| Gereksinimi yazmak | R, A | C | C | C |
| Teknik tasarım ve kod | C | R, A | I | I |
| Sistem testi | C | C | R, A | I |
| UAT'yi yürütmek | R, A | C | C | C |
| UAT onayı | C | I | I | R, A |
Bu bir örnektir; her kurumda aynı değildir. Yine de şu ayrım değişmez: iş analisti gereksinimin hesabını verir, işin kabul edilip edilmeyeceğine iş birimi karar verir.
Bu yol neden SQL ile başlıyor?
İş analisti çoğu ekipte sorgu yazmak zorunda değildir, ama yazabilen analist sorunu kendi boyutlandırır, kenar durumları veriden bulur ve testin sonucunu kendisi doğrular. Hiç SQL bilmiyorsan sorun değil: yol önce SQL'i öğretir, sonra aynı talebi sekiz derste sürdürür.