Hızlı sorgu yazmak: SARGable koşullar ve sık yapılan performans hataları

İndeksin kullanılabildiği koşullar, fonksiyonlu sütun, OR, LIKE '%x', SELECT *.

Bu sayfa dersin okuma sürümüdür. Metin bir kutuyu çalıştırmanı ya da adıma geçmeni söylüyorsa dersi uygulamada aç.

SARGable ne demek?

Search ARGument-able: indeks üzerinde arama yapılabilen koşul. Kural basit: sütunu yalnız bırak. Sütun bir fonksiyonun veya işlemin içine girerse motor her satırı tek tek hesaplamak zorunda kalır.

Yavaş (SARGable değil)	Hızlı (SARGable)
`WHERE YEAR(order_date) = 2024`	`WHERE order_date >= '2024-01-01' AND order_date < '2025-01-01'`
`WHERE price * 1.2 > 1200`	`WHERE price > 1000`
`WHERE SUBSTRING(email, 1, 4) = 'ayse'`	`WHERE email LIKE 'ayse%'`
`WHERE LIKE '%gmail.com'`	Ters çevrilmiş sütun, tam metin arama ya da ayrı bir alan adı sütunu
`WHERE ISNULL(city, '') = ''`	`WHERE city IS NULL OR city = ''`
`WHERE CAST(customer_id AS VARCHAR) = '42'`	`WHERE customer_id = 42` (tipleri eşleştir)

SQLite'ta LIKEBaştaki sabitli LIKE 'ayse%' çoğu motorda aralık aramasına döner. SQLite varsayılan ayarda LIKE harf duyarsız çalıştığı için normal indeksten yararlanmaz, planda SCAN görürsün. Sütunu serbest bırakmak yine doğru alışkanlıktır.

Örtük tip dönüşümü

Metin sütununu sayıyla karşılaştırmak (WHERE tax_no = 1234567890) motoru her satırda dönüşüm yapmaya zorlar ve indeks kullanılamaz. SQL Server'da NVARCHAR sabiti VARCHAR sütunla karşılaştırıldığında da benzer durum olur.

Diğer sık hatalar

SELECT *: Gereksiz sütunlar ağ ve bellek yükü getirir, kapsayan (covering) indeksi devre dışı bırakır.
Gereksiz DISTINCT: Çoğalma bir JOIN hatasının belirtisidir; DISTINCT ile örtmek yerine nedeni düzelt.
Satır satır işlem: İmleç veya döngüyle tek tek UPDATE yerine tek bir küme tabanlı UPDATE.
Ilişkili alt sorgu SELECT listesinde: Her satır için çalışır; JOIN + GROUP BY veya pencere fonksiyonu genellikle daha iyidir.
OR ile farklı sütunlar: WHERE a = 1 OR b = 2 indeksleri zor kullanır; her kolu kendi indeksiyle çalışan UNION sorgusuna bölmek bazen hızlandırır. UNION ALL kullanacaksan ikinci kola AND a <> 1 ekle (a NULL olabiliyorsa a IS DISTINCT FROM 1); yoksa iki koşulu da sağlayan satırlar iki kez gelir.
Sayfalamada büyük OFFSET: OFFSET 100000 önceki satırların hepsini okur; anahtar tabanlı (keyset) sayfalama kullan.

Planı oku

Tahmin etme, ölç: SQL Server'da gerçek yürütme planı ve SET STATISTICS IO ON; PostgreSQL'de EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS); MySQL'de EXPLAIN ANALYZE; Oracle'da DBMS_XPLAN; BigQuery'de yürütme ayrıntıları ve taranan bayt.

-- SQLite
EXPLAIN QUERY PLAN SELECT * FROM orders WHERE customer_id = 7;
-- PostgreSQL
EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS) SELECT * FROM orders WHERE customer_id = 7;
-- MySQL
EXPLAIN ANALYZE SELECT * FROM orders WHERE customer_id = 7;
-- SQL Server
SET STATISTICS IO, TIME ON;
SELECT * FROM dbo.orders WHERE customer_id = 7;
-- Oracle
EXPLAIN PLAN FOR SELECT * FROM orders WHERE customer_id = 7;
SELECT * FROM TABLE(DBMS_XPLAN.DISPLAY);