Yürütme planı ve STATISTICS IO: sorgu neden yavaş?

Bu sayfa dersin okuma sürümüdür. Metin bir kutuyu çalıştırmanı ya da adıma geçmeni söylüyorsa dersi uygulamada aç.

Plan: motorun yol haritası

SQL Server bir sorguyu çalıştırmadan önce sorgu iyileştirici (optimizer) birçok olası yol arasından en ucuz görüneni seçer. Bu seçim yürütme planıdır. SSMS'te Ctrl+L tahmini planı, Ctrl+M ile açılan “gerçek plan” ise sorguyla birlikte gerçekleşen planı gösterir.

Operatör	Anlamı	İpucu
Table / Clustered Index Scan	Tüm tabloyu okur	Büyük tabloda seçici bir filtre varsa şüphelen.
Index Seek	İndeks ağacında doğrudan ilgili satırlara gider	Genellikle istediğimiz.
Key Lookup	İndekste olmayan sütunlar için ana tabloya geri döner	Çok satırda pahalı; `INCLUDE` ile kapsayan indeks çözer.
Nested Loops	Her dış satır için iç tabloyu arar	Az satırda hızlı.
Hash Match	Bellekte karma tablo kurar	Büyük ve sırasız girdilerde.
Sort	Sıralar	Belleğe sığmazsa tempdb'ye taşar (spill).

STATISTICS IO ve TIME

SET STATISTICS IO ON;
SET STATISTICS TIME ON;

SELECT COUNT(*) FROM orders WHERE YEAR(order_date) = 2024;

-- Mesajlar sekmesinde:
-- Her tablo için okuma sayıları: Scan count, logical reads, physical reads ...
-- Sürenin altında: CPU time, elapsed time

Mantıksal okuma (logical reads), bellekten okunan 8 KB'lık sayfa sayısıdır ve sorgunun ne kadar iş yaptığının en güvenilir ölçüsüdür. Süre, sunucunun o anki yüküne göre değişir; mantıksal okuma değişmez. İyileştirme yaptıktan sonra bu sayının düştüğünü görmelisin.

SARGable koşullar

Bir koşulun indeksi kullanabilmesi için sütun çıplak olmalıdır. Sütunu bir fonksiyona sokarsan motor her satırı hesaplamak zorunda kalır:

İndeksi kullanamaz	İndeksi kullanır
`WHERE YEAR(order_date) = 2024`	`WHERE order_date >= '2024-01-01' AND order_date < '2025-01-01'`
`WHERE LEFT(name, 3) = 'Kab'`	`WHERE name LIKE 'Kab%'`
`WHERE price * 1.2 > 1200`	`WHERE price > 1000`
`WHERE ISNULL(city, '') = 'Ankara'`	`WHERE city = 'Ankara'`

-- İki sorgu aynı sonucu verir; yalnızca ikincisi order_date indeksini kullanabilir
SELECT COUNT(*) AS adet FROM orders WHERE YEAR(order_date) = 2024;
SELECT COUNT(*) AS adet FROM orders WHERE order_date >= '2024-01-01' AND order_date < '2025-01-01';

Gizli tuzaklar

Örtük dönüşüm: VARCHAR bir sütunu NVARCHAR bir parametreyle (N'...') karşılaştırmak, sütunun her satırda dönüştürülmesine ve Seek yerine Scan'e yol açabilir. Planda sarı ünlem ile uyarılır.
Parameter sniffing (parametreye göre plan seçimi): Prosedür ilk çağrıldığındaki parametreye göre plan seçilir ve önbellekte kalır. Veri çok dengesizse diğer değerler için kötü bir plan kullanılır. Çözümler: OPTION (RECOMPILE), OPTIMIZE FOR, sorguyu ayırmak.
Güncel olmayan istatistikler: Optimizer satır sayısını yanlış tahmin eder. Planda “tahmini” ile “gerçek” satır sayısı arasındaki büyük fark bunun işaretidir.

Query StoreSQL Server 2016+'da sorguların plan geçmişini ve performansını saklar. “Dün hızlıydı, bugün yavaş” sorununda hangi planın değiştiğini gösterir ve eski planı zorlamana izin verir.