Dosya işlemleri

Derinleş: dosyalarla günlük iş

Temeli kurdun: open, with, modlar, satır satır okuma, pathlib. Bu bölümde iş hayatında her hafta karşına çıkacak işleri ele alıyoruz: "dosya bulunamadı" hatasının asıl nedeni, yolu parçalarına ayırmak, aynı anda iki dosyayla çalışmak, şubelerden gelen dosyaları birleştirmek ve Excel'den gelen bozuk görünen CSV'ler. İkili (binary) mod, seek, arşivler ve atomik yazmanın ayrıntısı orta seviyedeki İleri dosya işlemleri dersinde; csv ve json modülleri de JSON ve CSV dersinde.

Çalışma klasörü: göreli yol nereden başlar?

open("siparisler.csv") yazdığında Python dosyayı betiğin yanında değil, çalışma klasöründe (current working directory) arar. Terminalde hangi klasördeyken python komutunu verdiysen orasıdır. VS Code'da "Çalıştır" düğmesi çoğu zaman proje kökünü kullanır; bu yüzden "bende çalışıyordu" hatalarının yarısı buradan çıkar.

from pathlib import Path
import os

print("Çalışma klasörü:", Path.cwd())
print("Aynı bilgi os ile:", os.getcwd())

yol = Path("olmayan_rapor.csv")
print("Göreli yol:", yol)
print("Python aslında burada arayacak:", yol.resolve())
print("Var mı?", yol.exists())

Yolu parçalarına ayır: Path'in sorgu araçları

Dosya adlarıyla metin işlemi (split("."), replace) yapmak kırılgandır: "rapor.v2.csv" gibi adlar seni şaşırtır. Path nesnesi her parçayı ayrı özellik olarak verir.

from pathlib import Path

klasor = Path("veri") / "2026"
klasor.mkdir(parents=True, exist_ok=True)     # ara klasörleri de oluştur
p = klasor / "satis_ekim.csv"
p.write_text("id,tutar\n1,250\n2,400\n", encoding="utf-8")

print(p.name, "|", p.stem, "|", p.suffix)
print("Klasör:", p.parent.as_posix())
print("JSON çıktısı:", p.with_suffix(".json").as_posix())
print("Boyut:", p.stat().st_size, "bayt")

for dosya in sorted(Path("veri").rglob("*.csv")):
    print("CSV bulundu:", dosya.as_posix())

mkdir(parents=True, exist_ok=True) ikilisini ezberle: "ara klasörler de yoksa oluştur, varsa sessiz kal". as_posix() yolu her işletim sisteminde eğik çizgiyle (/) yazar; rapor ve log çıktısında tutarlı görünür.

Aynı anda iki dosya: oku, süz, yaz

Tek bir with satırında birden çok dosya açabilirsin. Kaynaktan satır satır okuyup hedefe yazmak, bellekte tüm dosyayı tutmadan "filtre" kurmanın standart yoludur. print(..., file=f) da dosyaya yazar ve satır sonunu kendisi ekler; write ise yalnız metin (str) alır ve \n eklemez.

with open("banka_islem.log", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("09:01 OK havale 1500\n09:04 HATA zaman aşımı\n09:10 OK eft 320\n09:12 HATA limit aşıldı\n")

hata_sayisi = 0
with open("banka_islem.log", encoding="utf-8") as kaynak, \
     open("hatalar.log", "w", encoding="utf-8") as hedef:
    for satir in kaynak:
        if " HATA " in satir:
            hedef.write(satir)          # satırın kendi \n'i var
            hata_sayisi += 1
    print(f"Toplam {hata_sayisi} hata", file=hedef)   # print satır sonunu ekler

print(open("hatalar.log", encoding="utf-8").read())
n = open("deneme.txt", "w", encoding="utf-8").write("Ankara\n")
print("write dönen değer (yazılan karakter):", n)

Şubelerden gelen dosyaları birleştirmek

Anadolu Market'in her şubesi günlük satışını ayrı CSV olarak gönderiyor; hepsinin başlığı aynı. Birleştirirken başlığı yalnız bir kez yaz, boş satırları atla, kaynak dosyanın adını yeni bir sütun olarak ekle ki sonradan "bu satır hangi şubeden geldi?" sorusu cevaplanabilsin.

from pathlib import Path

gelen = Path("gelen_subeler")
gelen.mkdir(exist_ok=True)
(gelen / "kadikoy.csv").write_text("urun,adet\nkulaklik,3\nkablo,10\n", encoding="utf-8")
(gelen / "cankaya.csv").write_text("urun,adet\nkulaklik,5\n\n", encoding="utf-8")

cikti = ["sube,urun,adet"]
for dosya in sorted(gelen.glob("*.csv")):
    satirlar = dosya.read_text(encoding="utf-8").splitlines()
    for satir in satirlar[1:]:              # başlığı atla
        if satir.strip():
            cikti.append(f"{dosya.stem},{satir}")

Path("tum_subeler.csv").write_text("\n".join(cikti) + "\n", encoding="utf-8")
print(Path("tum_subeler.csv").read_text(encoding="utf-8"))

Excel'den gelen CSV: BOM ve noktalı virgül

Türkçe Excel "CSV (UTF-8)" olarak kaydettiğinde iki sürpriz yapar: ayırıcı virgül değil noktalı virgüldür (çünkü ondalık ayırıcı virgüldür: 1250,50), ve dosyanın başına görünmez bir BOM (byte order mark, \ufeff) karakteri koyar. Sonuç: ilk sütunun adı "id" değil "\ufeffid" olur ve kayit["id"] KeyError verir.

with open("excel_cikti.csv", "w", encoding="utf-8-sig") as f:   # Excel gibi BOM'lu yaz
    f.write("id;musteri;tutar\n1;Ayşe;1250,50\n")

with open("excel_cikti.csv", encoding="utf-8") as f:
    print("utf-8 ile ilk başlık:", repr(f.readline().split(";")[0]))

with open("excel_cikti.csv", encoding="utf-8-sig") as f:
    basliklar = f.readline().strip().split(";")
    alanlar = f.readline().strip().split(";")
kayit = dict(zip(basliklar, alanlar))
kayit["tutar"] = float(kayit["tutar"].replace(".", "").replace(",", "."))
print("utf-8-sig ile:", kayit)

Basit ayar dosyası okumak

Küçük betikler ayarlarını çoğu zaman anahtar=değer satırlarından oluşan bir dosyada tutar. # ile başlayan satırlar yorumdur. Satırı yalnızca ilk eşittir işaretinden bölmek önemlidir; değerin içinde de = olabilir (split("=", 1)). Daha zengin biçimler (INI, TOML, .env) Yapılandırma dersinde.