Hatalar ve istisnalar

Derinleş: istisnaların aile ağacı ve sağlam hata akışı

try/except/else/finally ve raise'ı öğrendin. Şimdi PCEP/PCAP sınavlarının ve iş görüşmelerinin sevdiği, gerçek projelerde de sık hataya yol açan ayrıntılara bakıyoruz: istisnaların hiyerarşisi (hierarchy), except bloklarının sırası, istisna nesnesinin içi, yeniden fırlatma ve "tekrar dene" kalıbı. Kendi istisna sınıf ağacını kurmak, raise ... from ve logging ayrıntıları orta seviyedeki Hata tasarımı dersinde; traceback okuma teknikleri ise Hata ayıklama (debugging) dersinde.

İstisnalar bir aile ağacıdır

Her istisna bir sınıftır ve sınıflar birbirinden türer. except X yazdığında X'in kendisini ve tüm alt türlerini yakalarsın. Bu yüzden except LookupError hem KeyError'ı hem IndexError'ı yakalar; except OSError FileNotFoundError'ı da, PermissionError'ı da.

print(issubclass(KeyError, LookupError))          # True
print(issubclass(FileNotFoundError, OSError))     # True
print(issubclass(KeyboardInterrupt, Exception))   # False!
print(KeyError.__mro__)                           # soy ağacı, alttan yukarı

veriler = [{"ad": "Ayşe"}, [10, 20]]
for veri, anahtar in [(veriler[0], "telefon"), (veriler[1], 5)]:
    try:
        print(veri[anahtar])
    except LookupError as e:
        print("Bulunamadı:", type(e).__name__, e)

except sırası: özelden genele

Python except bloklarını yukarıdan aşağıya dener ve ilk uyan bloğu çalıştırır; diğerlerine bakmaz. Genel bir tür (Exception, LookupError) özel olandan önce gelirse özel blok asla çalışmaz. Python bu durumda uyarı vermez; hata sessizce yanlış mesajla sonuçlanır.

def tutar_oku(kayit):
    try:
        return float(kayit["tutar"])
    except KeyError:
        return "tutar alanı yok"
    except ValueError:
        return "tutar sayı değil"
    except Exception as e:                 # en sona: beklenmeyenler
        return f"beklenmeyen: {type(e).__name__}"

print(tutar_oku({"tutar": "250.5"}))
print(tutar_oku({}))
print(tutar_oku({"tutar": "yok"}))
print(tutar_oku({"tutar": None}))         # float(None) → TypeError

İstisna nesnesinin içi

except ValueError as e ile aldığın e sıradan bir nesnedir: type(e).__name__ hata adını, str(e) mesajı, e.args fırlatılırken verilen argümanları verir. Raporlama için ad + mesaj ikilisini kullan. Dikkat: e adı except bloğu bitince silinir; sonra lazımsa başka bir değişkene ata.

son_hata = None
try:
    int("12,5")
except ValueError as e:
    print("Ad:", type(e).__name__)
    print("Mesaj:", e)
    print("args:", e.args)
    son_hata = e                    # e blok sonunda silinecek, sakla

print("Blok dışında:", repr(son_hata))
print("'e' hâlâ var mı?", "e" in dir())

Yeniden fırlatma ve kendi küçük istisnan

Bazen hatayı yakalayıp bir şey yapmak (log yazmak, sayaç artırmak) ama sonra yine de yukarı iletmek istersin. except içinde tek başına raise yazmak, yakalanan istisnayı traceback'iyle birlikte aynen yeniden fırlatır. İş kuralları için tek satırlık bir sınıf yeter: class StokYetersiz(Exception): pass. Çağıran taraf ValueError'larla karışmadan yalnızca bu durumu yakalayabilir.

class StokYetersiz(Exception):
    pass

stok = {"kulaklık": 3, "kablo": 40}
hata_sayaci = 0

def satis_yap(urun, adet):
    global hata_sayaci
    try:
        if stok[urun] < adet:
            raise StokYetersiz(f"{urun}: stok {stok[urun]}, istenen {adet}")
        stok[urun] -= adet
    except StokYetersiz:
        hata_sayaci += 1
        raise                       # say ve aynen yukarı ilet

for urun, adet in [("kablo", 5), ("kulaklık", 10)]:
    try:
        satis_yap(urun, adet)
        print("Satıldı:", urun)
    except StokYetersiz as e:
        print("Satış reddedildi →", e)
print("Hata sayacı:", hata_sayaci, "| Stok:", stok)

Tekrar dene (retry) kalıbı

Ağ, veritabanı ya da kilitli dosya gibi geçici hatalarda ikinci deneme çoğu zaman başarır. Kalıp: sınırlı sayıda dene, her başarısızlığı not et, son denemede de olmazsa hatayı yukarı ilet. Kalıcı hatalarda (ValueError gibi) tekrar denemek boşunadır; yalnız geçici olduğunu bildiğin türü yakala.

cevaplar = iter([ConnectionError("zaman aşımı"), ConnectionError("bağlantı koptu"), "kur=34.2"])

def kur_getir():                       # sahte servis: önce iki kez hata verir
    c = next(cevaplar)
    if isinstance(c, Exception):
        raise c
    return c

for deneme in range(1, 4):
    try:
        sonuc = kur_getir()
    except ConnectionError as e:
        print(f"Deneme {deneme} başarısız: {e}")
        if deneme == 3:
            raise
    else:
        print(f"Deneme {deneme} başarılı: {sonuc}")
        break