İlk program: print, yorum, input

Küçük ama gerçek bir program

Bir program, birbiri ardına çalışan satırlardan oluşur. Bu derste üç temel yapı taşını öğreneceksin: ekrana yazmak (print), kodu açıklamak (yorum) ve dışarıdan veri almak (input). Sonunda da her programcının günlük ekmeği olan hata mesajını okumayı. Senaryo: Ilgaz Bank'ın şubesinde çalışan bir görevli, müşterinin adını ve hesaba yatırdığı tutarı alıp bir makbuz yazdıran küçük bir program istiyor.

print'i daha iyi tanımak

print birden fazla değeri virgülle alır, aralarına boşluk koyar ve sonunda satır atlar. İki küçük ayar bunu değiştirir: sep (separator, ayraç) değerlerin arasına, end ise satırın sonuna ne konacağını belirler.

print("Müşteri", "Ayşe Yılmaz")
print("Tarih", "2025", "03", "14", sep="/")
print("Tutar:", end=" ")
print(1500, "TL")
print("-" * 20)

Üçüncü satırda end=" " sayesinde satır sonu yerine boşluk konur; dördüncü print aynı satıra devam eder. Son satırdaki "-" * 20 ise bir metni 20 kez tekrarlar; makbuzlara çizgi çekmek için pratik bir yoldur.

Yorumlar: kendine ve ekibine not

# işaretinden satır sonuna kadar olan her şey yorumdur (comment); Python onu görmezden gelir. Yorum, "ne" yaptığını değil "neden" yaptığını anlatmalı. Kod zaten ne yaptığını gösterir.

# Makbuz başlığı; şube yöneticisi bu biçimi istedi
print("ILGAZ BANK - MAKBUZ")
tutar = 1500  # TL cinsinden, kuruş yok
print("Yatırılan:", tutar)
# print("Bu satır çalışmaz, yorum hâline getirildi")

Son satırdaki gibi bir kod satırını geçici olarak kapatmaya "yoruma almak" denir; hata ararken çok kullanılır. Üç tırnaklı metinler ("""...""") ise çok satırlı açıklama için kullanılır; bunları fonksiyon derslerinde belge dizgisi (docstring) olarak tekrar göreceksin.

input: kullanıcıdan veri almak

input, ekrana bir soru yazar, kullanıcı bir şey yazıp Enter'a basana kadar bekler ve yazılanı metin olarak döndürür. Bu "metin olarak" kısmı çok önemli: kullanıcı 1500 yazsa bile elinde "1500" diye bir metin olur, sayı değil.

ad = input("Müşteri adı: ")
tutar_metin = input("Yatırılan tutar: ")
tutar = int(tutar_metin)      # metni tam sayıya çevir
print("Sayın", ad, "hesabınıza", tutar, "TL yatırıldı.")
print("Yeni bakiye tahmini:", tutar + 250)

Bu kutuda motor, input çağrılarına hazır örnek değerler verir; kendi bilgisayarında ise klavyeden girersin. int() metni tam sayıya, float() ondalıklı sayıya çevirir. Çevirmeyi unutursan tutar + 250 satırı hata verir çünkü metinle sayı toplanamaz.

Hata mesajı okumak

Her programcı her gün hata görür; fark, mesajı okuyabilmekte. Python hata verince bir traceback (izleme) basar. Şu kodu çalıştır ve mesaja bak:

print("Makbuz hazırlanıyor")
print("Toplam:", toplam)

Çıktının sonunda şuna benzer bir satır göreceksin: NameError: name 'toplam' is not defined. Okuma kuralı şöyle:

En sık göreceğin üç tür: NameError (tanımsız ad, genelde yazım hatası), SyntaxError (eksik parantez ya da tırnak; Python daha kodu çalıştırmadan yakalar) ve TypeError (uyumsuz türler, örneğin metinle sayıyı toplamak).

input ile küçük bir hesap

Girdi almayı hesapla birleştirince program artık her çalıştırmada farklı sonuç üretebilir. Aşağıdaki örnekte Anadolu Market kasiyeri adet ve birim fiyatı giriyor; program toplamı ve KDV dahil tutarı yazıyor. Motor, bu kutuda input çağrılarına örnek değerler verecek.

adet = int(input("Adet: "))
birim = float(input("Birim fiyat: "))
ara_toplam = adet * birim
print("Ara toplam:", ara_toplam)
print("KDV dahil:", ara_toplam * 1.2)

İki dönüşüme dikkat et: adet tam sayı olduğundan int, fiyat ondalıklı olabileceğinden float. Yanlış seçersen ya hata alırsın ("3.5" int olmaz) ya da gereksiz ondalık görürsün. Girdiyi hangi türe çevireceğine, o değeri ne için kullanacağına bakarak karar ver.

Hepsini birleştirelim

# Ilgaz Bank şube makbuzu
print("=" * 28)
print("ILGAZ BANK - MAKBUZ")
print("=" * 28)
musteri = "Mehmet Kaya"
tutar = 2750
komisyon = 5
print("Müşteri :", musteri)
print("İşlem   : Para yatırma")
print("Tutar   :", tutar, "TL")
print("Komisyon:", komisyon, "TL")
print("Net     :", tutar - komisyon, "TL")
print("=" * 28)

Dikkat et: değişken adları (musteri, tutar) tırnaksız, etiketler tırnaklı. Değişkenleri ayrı bir derste derinlemesine ele alacağız.

print(*degerler, sep=" ", end="\n", file=sys.stdout, flush=False)

import sys
sonuc = print("Rapor hazırlanıyor...")
print("print'in döndürdüğü:", sonuc)
print("Uyarı: 3 üründe stok kritik", file=sys.stderr)
print("Adım 1/3", end=" | ", flush=True)
print("Adım 2/3", end=" | ")
print("Adım 3/3")

print("Ürün\tAdet\tTutar")
print("Kahve\t2\t900")
print("Çay\t5\t250")
print("Satır 1\nSatır 2")
print("Klasör: C:\\raporlar\\mart")
print(r"Ham: C:\raporlar\nisan")
print("Müşteri \"Kahve Makinesi\" ürününü iade etti.")

fis = """ILGAZ BANK
Şube: Konak
İşlem: Para yatırma
Tutar: 2750 TL"""
print(fis)
print("Satır sayısı:", fis.count("\n") + 1)

"""Ilgaz Bank şube makbuzu: tutar ve komisyondan net tutarı yazar."""
import sys

KOMISYON = 5          # TL, şube yönetmeliği gereği sabit
SUBE = "Konak"


def main():
    tutar = 2750
    net = tutar - KOMISYON
    print(f"Şube: {SUBE}")
    print(f"Tutar: {tutar} TL, Net: {net} TL")


if __name__ == "__main__":
    main()

Traceback (most recent call last):
  File "makbuz.py", line 9, in <module>
    main()
  File "makbuz.py", line 6, in main
    print("Net:", tutar - komisyn)
                          ^^^^^^^
NameError: name 'komisyn' is not defined. Did you mean: 'komisyon'?