Koşullar: if / elif / else

and ve or aslında ne döndürür?

Ders boyunca and ve or'u True/False üreten operatörler gibi kullandın. Gerçekte ikisi de işlenenlerden birini döndürür: a or b, a doğru (truthy) ise a'yı, değilse b'yi; a and b, a yanlış (falsy) ise a'yı, değilse b'yi verir. Kısa devre de buradan gelir: sonucu belli olan ifadede ikinci tarafa hiç bakılmaz.

print("" or "Misafir")        # boş metin falsy → "Misafir"
print("Ayşe" or "Misafir")    # "Ayşe"
print(5 and 0)                # 5 truthy → ikinci taraf: 0
print(None and 1 / 0)         # None falsy → bölmeye hiç bakılmaz

ad = ""
gorunen = ad or "Misafir"     # varsayılan değer kalıbı
print(gorunen)

kupon = 0                     # "indirim yok" anlamında bilinçli 0
indirim = kupon or 10         # TUZAK: 0 falsy, 10 seçilir
print(indirim)
indirim = 10 if kupon is None else kupon
print(indirim)

Öncelik sırası ve De Morgan

Karmaşık koşullarda hangi işlemin önce yapıldığını bilmek zorundasın. Karşılaştırmalar mantık operatörlerinden önce, not and'den önce, and de or'dan önce değerlendirilir.

Şüphedeysen parantez kullan; okuyan kişiye de yardım eder. Bir koşulun tersini yazarken De Morgan kuralı işini görür: not (a and b) ile not a or not b aynıdır; not (a or b) ile not a and not b aynıdır. "Kart aktif VE bakiye yeterli değilse" demek, "kart pasif YA DA bakiye yetersiz" demektir.

kart_aktif, bakiye, tutar = True, 300, 500
print(not (kart_aktif and bakiye >= tutar))
print(not kart_aktif or bakiye < tutar)       # aynı sonuç

premium, kampanya, tutar = False, True, 150
print(premium or kampanya and tutar > 200)    # and önce: False or (True and False)
print((premium or kampanya) and tutar > 200)  # farklı anlam, aynı sonuç burada
print((premium or kampanya) and tutar > 100)  # True

Çoklu or yerine in; any ve all

sehir == "İzmir" or sehir == "Manisa" or sehir == "Aydın" yerine sehir in {"İzmir", "Manisa", "Aydın"} yaz: daha kısa, daha hızlı ve kural kümesi bir değişkene taşınabilir. Bir listedeki elemanlardan en az biri koşulu sağlıyor mu sorusu için any, hepsi sağlıyor mu için all var.

ege = {"İzmir", "Manisa", "Aydın"}
print("Manisa" in ege, "Bursa" in ege)

tutarlar = [120, 4800, 75, 9200]
print(any(t > 5000 for t in tutarlar))     # en az biri 5000'i geçiyor mu?
print(all(t > 0 for t in tutarlar))        # hepsi pozitif mi?
print(all([]), any([]))                     # boş listede: True False

Parantez içindeki t > 5000 for t in tutarlar yapısı bir üreteç ifadesidir (generator expression); her eleman için koşulu sırayla üretir. Comprehension dersinde ayrıntısını göreceksin; şimdilik "her t için şu koşul" diye oku. any ilk True'da, all ilk False'ta durur.

Kayan nokta ve metin karşılaştırma

Ondalıklı sayılar ikili tabanda tam temsil edilemez; 0.1 + 0.2 == 0.3 False'tur. Para ya da ölçüm karşılaştırırken math.isclose ya da bir tolerans kullan. Metinlerde ise karşılaştırma harf kodlarına göredir: büyük harfler küçüklerden, rakam içeren metinler de sayısal değil harf harf karşılaştırılır.

import math
print(0.1 + 0.2 == 0.3)
print(math.isclose(0.1 + 0.2, 0.3))
print(abs(1000.10 - 1000.1000001) < 0.005)  # kuruş toleransı

print("10" < "9")             # metin: "1" < "9" → True
print(int("10") < int("9"))   # sayı: False
print("Zeytin" < "ayva")       # büyük harf önce gelir: True
print("EVET".lower() == "evet")

Kullanıcı girdisini karşılaştırmadan önce strip() ile boşlukları, lower() ya da casefold() ile büyük/küçük harf farkını temizle. Türkçe "İ/ı" harflerinin küçültmede sürprizleri var; Unicode ve metin dersinde ayrıntılı gördün.

Uzun elif zinciri yerine tablo

Eşik tabanlı kurallar (kargo, indirim, vergi dilimi) değiştikçe elif zincirini düzenlemek hataya açıktır. Kuralları bir veri yapısına, karar mantığını tek bir döngüye koyarsan kural değişikliği yalnız veriyi değiştirir. Walrus operatörü (:=) ise bir değeri hem hesaplayıp hem koşulda kullanmanı sağlar.

KARGO = [(500, 0.0), (200, 29.9), (0, 49.9)]   # büyükten küçüğe

def kargo(tutar):
    for esik, ucret in KARGO:
        if tutar >= esik:
            return ucret
    return None                                  # negatif tutar

print(kargo(750), kargo(250), kargo(50), kargo(-5))

sepet = ["çay", "kahve", "şeker", "su"]
if (n := len(sepet)) > 3:
    print(f"{n} ürün: toplu indirim uygulanır")